Cánh buồm đỏ thắm là tác phẩm của nhà văn người Nga tên Aleksandr Grin (1880 – 1932). Thời thanh niên ông đã từng làm thuỷ thủ, thợ đào vàng, công nhân xây dưng nên những truyện ngắn và tiểu thuyết của ông thường lãng mạn, liên quan đến thuỷ thủ, biển cả, tình yêu, sắc màu cuộc sốn hàng ngày.
Cánh buồm đỏ thắm và tác giả Aleksandr Grin
Trong các tác phẩm của Aleksandr Grin thường nhắc đến những vùng đất không tên, khá xa châu Âu nhưng đều mang diện mạo và liên tưởng đến Tây Âu.Trong truyện cánh buồm đỏ thắm có những tên nhân vật nhưng không mang vẻ đặ thù của ngôn ngữ Nga như : Caperna, Lisse và Zurbagan, còn các nhân vật thì có tên là Asole, Grey, Longren và Thomas Harvey.
Ngay cả bút danh trong tác phẩm của ông (Grin) cũng là một cái tên Âu hoá từ họ Grinevsky. Ông còn có bút danh là Alexander Green, một cái tên Tây Âu. Grin thường hay nói đến đến những niềm mơ ước, khát vọng và cảm xúc của con người với suy nghĩ trong sáng nhất của họ. Thế giới của ông không phải là thế giới cổ tích; nó rất thường ngày với những thực tế xã hội thế kỷ 20, nhưng nó thường xuyên gây cảm giác lãng mạn và “trẻ con” nói chung.
Những con người có thể là thuyền trưởng, thủy thủ, nhà khoa học, người du lịch, những quý tộc ngông cuồng, những cô gái, những tên tội phạm tao nhã, và những anh hùng thường xuyên có thực và thế giới của Grin (thường xuyên được những người yêu thích Grin gọi là Grinlandia) là một trong những thế giới hấp dẫn nhất và sống động nhất trong văn học. Một vài tiểu thuyết của ông cũng có thêm nhân tố “sự kỳ diệu”, không phải là một phần cố định trong các tác phẩm, nhưng thường xuyên là phép mầu nhiệm có thể thay đổi cuộc sống của những người may mắn nhận được nó.
Cánh buồm đỏ thắm (Алые паруса, 1923), một câu truyện tình yêu giản dị, có thể là tác phẩm nổi tiếng nhất của Grin. Truyện đã được dựng thành phim vào năm 1961. Có khá nhiều chuyển thể truyện tranh dựa trên nội dung tác phẩm này.
Ở Sankt-Peterburg hiện nay có câu lạc bộ những người hâm mộ được đặt tên theo tác phẩm của ông là “The Scarlet Sails” (Cánh buồm đỏ thắm).
Dù lớn tuổi nhưng tôi vẫn thích đọc các tác phẩm thiếu nhi, vì nó làm tôi sống tiếp một cuộc đời khác qua những trang sách, ở đó có thể là tuổi thơ bị khuyết và bỏ qua trong quá trình trưởng thành. Lần này tôi đọc lại cuốn “Cánh buồm đỏ thắm” của Nhã Nam phát hành .
Gia đình người thuỷ thủ Longren
Truyện kể về gia đình 3 người : một người cha tên là Longren làm nghề thuỷ thủ, một người mẹ tên là Mary ở nhà không làm gì nhưng bị di chứng của ca sinh khó nên cô ấy rất ốm yếu và cô con gái tên là Assol. Sau những ngày lênh đênh trên biển cả và ít khi về nhà. Một ngày kia, Longren từ biển trở về nhà nhưng chẳng thấy vợ Mary ra đón như mọi khi mà chỉ là một người phụ nữ hàng xóm cùng cô con gái 8 tháng tuổi chưa biết gì đứng vẫy tay ra dấu hiệu cho Longren.
Trái tim Longren bị bóp nghẹn khi biết tin người vợ của anh đã bị bệnh rồi mất. Khi cô ấy phải đi bộ trong mưa gió lên thị trấn Liss để bán cái nhẫn cưới, lấy tiền lo cho cuộc sống hai mẹ con. Số tiền Longren khi rời nhà đi biển để lại không đủ chi phí thuốc thang cho di chứng sau sinh của Mary, chưa kể trong một lúc bất cẩn thì Mary đã làm mất tiền. Hai mẹ con sống tạm bợ qua ngày, trong một lúc mệt mỏi vì không có tiền. Mary đã đến vay tên chủ quán rượu và tiệm tạp hoá có tên là Menners nhưng lão sẽ cho Mary mượn tiền với điều kiện Mary làm vợ bé của lão. Mary vì sự chung thuỷ với Longren mà cự tuyệt. Sau đó, Mary đi bộ lên thị trấn Liss trong một đêm mưa gió rồi ốm nặng và mất.
Nghe lời kể của người phụ nữ hàng xóm, Longren đã bật khóc và ức hận. Anh giã từ nghề đi biển, ở nhà tìm việc khác và săn sóc Assol. Nhờ vào đôi bàn tay khéo léo, Longren đã chế tạo ra những món đồ chơi thủ công vô cùng tinh xảo và đẹp mắt. Anh đã lên thị trấn Liss bán những món đó để có tiền nuôi Assol. Longren dường như căm thù tất cả cư dân ngôi làng này trước cái chết của vợ anh là Mary. Anh quyết định tuyệt giao với hết tất cả mọi người, nhất là sau cái chết của ông chủ tạp hoá Menners. Trong một đêm gió bão về, Longren vì không ngủ nên ra khỏi nhà và đứng trên cầu hút thuốc nhìn bão, thì lúc đó Menners đến kéo cái thuyền vào bờ vì sợ cái thuyền của lão bị bão cuốn đi nhưng lão bị trượt chân té xuống biển nên bị sóng đánh ra xa .
Trong giây phút ấy, lão đã cầu cứu Longren nhưng anh vẫn còn hận lão vì đã không đối xử tốt với vợ anh ấy nên Longren quyết không cứu lão ta. Lão Menners bị sóng đánh ra xa, rồi bị con thuyền vì gió nên va đập vào thân lão rồi sóng đánh lão cùng con thuyền càng lúc càng xa bờ. Nhưng lão được một tàu khác cứu và khiêng về làng Kaperna với đầy thương tích nhưng khi về đến làng, 48h sau thì lão cũng mất. Lão già đó trước khi trút hơi thở cuối cùng, đã kịp kể câu chuyện Longren không cứu lão ở bờ biển. Thế là dân làng ngày càng ghét hai cha con Longren và Assol. Longren cũng mặc kệ, anh cũng không giao du với ai trong làng, chỉ tội mỗi cô con gái Assol cũng bị những đứa trẻ đồng trang lứa nghe lời cha mẹ đồn thổi cha con Longren là người xấu mà xa lánh Assol. Cô gái bé bỏng không hiểu tại sao bọn trẻ lại xa lánh cô như vậy. Cô chỉ ở nhà cùng cha làm từng món đồ chơi và lớn lên theo từng câu chuyện kể về nghề đi biển của Longren.
Assol gặp ông lão tên là Egle và lời tiên tri về tương lai Assol
Assol từng ngày lớn lên và cũng chẳng có một người bạn. Longren hàng ngày vẫn miệt mài làm đồ chơi thủ công, anh lên thị trấn Liss bán kiếm tiền. Trong một lần Assol từ thị trấn Liss về làng Kaperna, em ngồi nghĩ bên vệ đường, em lấy trong giỏ ra một chiếc thuyền màu trắng với những cánh buồm đỏ thắm bằng lụa tốt, đây là loại đồ chơi dành cho con nhà giàu mà cha Longren kỳ công làm trong đêm. Em thả chiếc thuyền với buồm vải màu đỏ ấy xuống dòng suối để xem nó thế nào, dòng suối này thông ra cửa sông rồi ra biển. Em ngồi trên bờ tự tưởng tượng và nói chuyện với từng người thuỷ thủ trên thuyền nhưng không may một cơn gió thổi tới làm chiếc thuyền bơi ra xa. Assol mải miết chạy dọc bờ suối, với hy vọng con thuyền dừng lại ở một nơi nào để em có thể nhặt lại.
Assol cứ chạy trên bờ cho đến khi em gặp một người đàn ông trước mặt và tay đang cầm chiếc thuyền có cánh buồm đỏ thắm ấy vì nó vướng vào chân ông lão. Ông lão với chiếc mũ rơm, tóc xoăn bạc trắng có tên là Egle, một người lang thang khắp đó đây sưu tầm chuyện dân gian, truyền thuyết, giai thoại, cổ tích. Assol hết sức ngỡ ngàng, bất ngờ khi ông lão này biết lý do vì sao em có mặt ở đây, vì sao chiếc thuyền này chạy đến đây. Ông tiên đoán cuộc đời của Assol sau này :
“Khi cháu sẽ lớn lên, làng Kaperna sẽ có một câu chuyện cổ tích. Từ ngoài khơi sẽ xuất hiện một con tàu trắng với cánh buồm đỏ thắm đến chỗ cháu, không tiếng súng, không tiếng hò reo. Trên bờ dân chúng xúm đen, xúm đỏ trầm trồ, kinh ngạc và cháu cũng đứng ở đó. Con tàu uy nghi tiến lại gần bờ trong điệu nhạc tuyệt vời, rồi một chiếc thuyền nhỏ, lòng thuyền trải thảm, lấp lánh ánh vàng, chất đầy hoa, tách nhanh vào bờ. Đến lúc đó, cháu sẽ thấy một chàng hoàng tử tuấn tú, đứng trên thuyền đưa tay về phía cháu và nói : Chào em, Assol, từ một nơi xa mù khơi, anh đã thấy em trong mơ, anh đến đây để đưa em về vương quốc của anh. Em sẽ sống bên anh mãi mãi trong thung lũng hoa hồng. Em sẽ có những gì em ao ước, chúng mình sẽ sống hoà thuận vui vẻ bên nhau, em sẽ không bao giờ biết đến nỗi buồn và nước mắt”.
Assol lúc đầu cũng không tin và hỏi lại ông lão. Sau đó em cầm chiếc thuyền với cánh buồm đỏ thắm từ tay ông lão tìm đường về nhà. Em kể cho cha nghe câu chuyện nhưng với một người lớn như Longren thì anh không tin vào chuyện cổ tích ấy. Nhưng anh không muốn làm cô bé buồn. Anh giả vờ nghiêm túc, ngạc nhiên hỏi theo Assol để cô bé hào hứng. Anh thầm nghĩ :
“lớn lên thì cô bé sẽ quên thôi, còn bây giờ chẳng nên tước bỏ của con món đồ chơi đẹp đẽ đến như vậy vì lớn lên con bé sẽ chẳng thấy cánh buồm nào như vậy.”
Nhất là một người thuỷ thủ lênh đênh trên biển như Longren. Anh thầm nghĩ, một kẻ nào ác ý, nói đùa với Assol như vậy sao. Nhưng câu chuyện giữa hai cha con đã lọt vào tai một kẻ ăn mày ngồi gần đó. Hắn đến xin thuốc của Longren nhưng Longren không cho và đuối hắn đi. Hắn thù hằn Longren, nên khi hắn bước vào quán rượu với hơn chục ngư dân đang ngồi đây. Hắn bắt đầu kể câu chuyện về con thuyền với cánh buồm đỏ thắmvcủa hai cha con Longren cho mọi người nghe. Ai cũng cười vì câu chuyện quá ngớ ngẩn, vì đã sẵn thù ghét hai cha con, thế là họ đào sâu thêm sự khinh bỉ cho hai cha con Longren và Assol nhiều hơn. Rồi những đứa trẻ trong xóm, bắt đầu gặp Assol trên đường và chế nhạo em, về cánh buồm đỏ thắm đang đến kìa.
Authur Gray – chàng thuyền trưởng tương lai.
Authur Gray lớn lên trong một gia đình quý tộc. Cha mẹ anh có cả một toà lâu đài với tài sản lớn nhưng từ lúc sinh ra và lớn lên thì Authur Gray không hứng thú gì với tài sản của gia đình hay kế nghiệp cha quản lý mọi thứ :
“ Arthur Gray bẩm sinh vốn là đứa trẻ có tâm hồn sống động, hoàn toàn chẳng hứng thú gì với cái gọi là tiếp nối truyền thống vẻ vang của gia đình”.
Arthur Gray vốn tính hiếu động, thích khám phá, tốt bụng, cương trực đã bộc lộ từ năm lên 8 tuổi. Một lần khi vào nhà bếp của gia đình, Arthur Gray nhìn thấy Besty người hầu gái đang nấu ăn và vô tình bị phỏng. Cậu bé tới hỏi, thì Besty đã nói “Cậu thử đi thì biết”. Arthur Gray không nói gì, tiến lại nồi súp, múc một muỗng súp đổ vào tay để phỏng như Besty, để cảm nhận nổi đau của Besty. Rồi hai người đến bác sĩ, sau khi Besty khám xong ra về thì Gray mới đưa bàn tay xưng tấy của em ra.
Besty biết chuyện và cảm phục lòng gan dạ của Gray. Hai người trở nên thân thiết từ đó. Một lần biết Besty không có tiền để lấy anh Jim đang làm nghề coi ngựa. Gray đã lấy tất cả tiền tiết kiệm, giấu vào trong phòng Besty để Besty có tiền làm đám cưới. Nhưng cuối cùng, họ cũng biết do Gray làm nhưng em không lấy lại tiền và chúc phúc cho Besty và Jim.
Arthur Gray sống ở lâu đài của gia đình như một ông hoàng, cha mẹ đều chiều Arthur Gray tất cả mọi mong muốn của cậu ấy kể cả những mong muốn ngông cuồng nhất. Nhưng Gray không vì thế mà trở thành đứa trẻ hư hỏng. Trong lòng cậu luôn ước muốn khám phá mọi thứ, muốn làm một anh hùng. Rồi khi năm 12 tuổi, cậu phát hiện một thư viện lớn luôn đóng cửa của gia đình nhưng chỉ cần đẩy mạnh thì cửa sẽ bung ra và vào được bên trong. Cậu bước vào thấy một bức tranh vẽ một con tàu đang cưỡi trên đỉnh con sóng lớn. Trên tàu có bóng dáng một người đang đứng trước mũi tàu, là vị thuyền trưởng của con tàu.
Kể từ đó giấc mơ thành một thuyền trưởng hình thành ngày một lớn hơn trong tâm trí Arthur Gray. Cậu vào thư viện mỗi ngày, đọc ngấu nghiến tất cả cuốn sách về đại dương. Thế là năm 15 tuổi, Arthur Gray trốn khỏi nhà, trèo lên chiếc tàu buồm có tên “Anselm” rời cảng Dubelt đi Marseille. Chàng trai trẻ trở thành thành viên bắt đắc dĩ trên tàu buồm lang thang từ Pháp, qua Mỹ, rồi đến Tây Ban Nha trong 1 năm. Thuyền trưởng tàu “Anselm” tên là Hop vốn tốt bụng đã nhận Gray lên tàu với một thâm ý nào đó, khi ông nghe nguyện vọng thành thuyền trưởng của một cậu bé 15 tuổi thì ông cho là chỉ là ngông cuồng của tuổi trẻ. Ông thầm nghĩ, sau 2 tháng thì Gray sẽ đòi về nhà thôi, sẽ đến gặp ông mà van xin được về với ba mẹ.
Nhưng có lẽ ông đã lầm, vì Gray chịu đựng mọi việc nặng nhọc, làm hết mọi việc từ cột buồm, cầm dây xích to và té ngã đập vào người, dây chão không quấn được vào trụ tuột khỏi tay làm bong cả mãng da…dù mọi người trên tàu đều chế giễu, khinh thường nhưng Gray vẫn có gắng làm và thành thục mọi thứ. Gray thường dùng nắm đấm để giải quyết xung đột và đáp lại lời chế giễu của người khác. Thuyền trưởng Hop chứng kiến tất cả, rồi một ngày, ông cũng truyền dạy nghề đi biển cho Gray trước những cố gắng của Gray.
Gray trở về lâu đài sau 5 năm đi biển. Giờ đây Gray không còn là chàng công tử ngày nào mà là chàng trai gan dạ, thân hình rám nắng và khoẻ khoắn. Bà mẹ không phản đối việc cậu trở thành thuyền trưởng, bà cho cậu một số tiền lớn. Gray cầm lấy đến cảm ơn thuyền trưởng Hop và mua một con tàu, bắt đầu những ngày tháng lênh đênh với vai trò thuyền trưởng trên chính con tàu của anh ấy. Ước mơ ngày bé của cậu đã thành hiện thực. Mỗi năm cậu về thăm mẹ vài ba lần, nói với mẹ rằng cậu đã không còn điều khiển những món đồ chơi nữa mà là một con tàu to lớn. Cậu bé ngày xưa tinh nghịch giờ đã làm chủ một con tàu 260 tấn, ngày đêm lênh đênh trên biển đi mọi miền Trái Đất trong 4 năm cho đến khi cậu đến thị trấn Liss để trở thành người hùng, thành chàng thuyền trưởng từ trong mơ bước ra đời thật của Assol.
Assol thui thủi một mình và gặp Arthur Gray
Thời thế thay đổi, việc bán đồ chơi thủ công truyền thống của Longren không còn được tốt vì xã hội phát triển, những món đồ chơi mới được nhập từ nước ngoài về liên tục. Những món đồ chơi của Longren giờ không còn ai thích, hàng bị ế đọng. Cuộc sống hai cha con ngày càng bần túng. Rồi đến một ngày, Longren cũng quyết trở lại nghề thuỷ thủ để có tiền trang trải cuộc sống vì chẳng còn sự lựa chọn nào khác. Trong khi đó, Assol vẫn sống vô tư một mình dù mọi người đều xa lánh. Trong một lần vào rừng đi dạo, vui chơi cùng hoa lá và em ngủ luôn trên một phiến đá trong rừng .
Gray sau khi dừng thuyền lớn bên ngoài cửa sông, và dùng thuyền nhỏ đi câu cá, rồi lên bờ đi dạo. Khi vào rừng, anh đã nhìn thấy Assol. Anh bị chinh phục trước vẻ đẹp hồn nhiên, ngây thơ của Assol. Anh lặng lẽ đặt vào tay Assol chiếc nhẫn quý giá của anh ấy như chiếc nhẫn đính hôn sau này. Gray quyết định điều tra người con gái này là ai. Anh vào thị trấn dò hỏi và vào đúng quán rượu của Hin – con ông Menners. Khi Gray hỏi về Assol thì hắn khinh bỉ kể về câu chuyện cùng ước mơ ngớ ngẫn của Assol. Hắn nói cô bé là mất trí, điên khùng. Nhưng bên cạnh đó, có một lão già bán than – người mà hay cho Assol quá gian từ thị trấn Liss về nhà phủ nhận tất cả. Lão nói Assol bình thường, không mất trí.
Trong lòng Gray biết rõ hơn cả, anh tin vào định mệnh Assol là người con gái, là vợ tương lai của anh. Anh âm thầm thực hiện ước mơ của Assol. Anh quay về tàu của anh ấy gom tiền bạc đi sửa tàu và sơn lại con tàu thành màu trắng như trong câu chuyện của Assol. Anh vào thị trấn đi tìm thứ vải lụa màu đỏ thắm và đẹp nhất về làm buồm dù giá khá cao. Anh thuê cả nhạc công lên tàu ….anh làm mọi thứ mà anh được người ta kể về giấc mơ có phần cổ tích của Assol.
Arthur Gray – Hoàng tử trên con tàu với cánh buồm đỏ thắm trong mơ của Assol
Rồi một ngày tàu cũng sơn xong, buồm màu đỏ đã căng lên. Anh từ ngoài khơi cho con tàu tiến vào ngôi làng Kaperna. Dân làng kéo nhau ra xem coi chuyện gì xảy ra, Assol nhìn thấy con tàu như giấc mơ mà ông lão Egle tiên đoán. Cô không tin vào mắt mình, cô bé lại đi theo dân làng tiến đến chỗ con tàu. Từ trên tàu, xuất hiện một chiếc thuyền nhỏ tiến vào làng Kaperna đón Assol. Dân làng đều kinh ngạc vì con tàu lớn màu trắng với cánh buồm đỏ thắm mà họ luôn lấy đó chế giễu Assol giờ đây đã xuất hiện trước mặt họ. Một con tàu có thực, chân thật như gì mà Assol đã từng mơ. Họ kinh hãi và kính sợ Assol và Gray. Gray đón Assol lên tàu và nói :
“Em cũng thế, người yêu bé bỏng của anh”. Gray nhấc bổng báu vật ướt sũng của mình lên và nói – Anh đã đến đây. Em có nhận ra anh không” .
Hoàng tử trong mơ và trong lời nói của lão già Egle đã xuất hiện, đã đón Assol rời khỏi ngôi làng chài bé nhỏ Kaperna.
Cánh buồm đỏ thắm (The Scarlet Sails)
Mọi ước mơ dù bé nhỏ đến đâu nếu ta tin tưởng hết lòng thì một ngày nó sẽ thành hiện thực. Tôi chợt xúc động trào dâng như muốn trào lệ vì những điều quá nhỏ bé như trong câu chuyện. Tôi chợt nhớ về ước mơ ngày bé của mình là gì, nhưng giờ vẫn không còn nhớ được nữa. Tôi nhủ lòng, mình sẽ là người cha tốt, không bao giờ bẽ gãy, hay tước đoạt mọi ước mơ của thằng con sau này. Dù nó muốn làm gì thì cũng phải luôn ủng hộ như Longren, như mẹ của Gray.
Chúng ta ngày càng trưởng thành, ngày càng lớn tuổi với cơm áo gạo tiền nên cuộc sống không còn viễn vông, không có giấc mơ nữa. Nên tôi đọc những chuyện thiếu nhi để sống tiếp một cuộc đời khác mà không bị cuộc sống hiện thực bào mòn. Cánh buồm đỏ thắm là câu chuyện như vậy, đưa tôi về tuổi thơ hồn nhiên ngày xưa.
————–
Triệu Dương
* Những bài review khác qua : BOOK REVIEW
